VHSG- nước ta Phong tục của người sáng tác Phan Kế Bính được viết và ra mắt trên báo chí vào tầm khoảng năm 1914, từ thời điểm cách đây đã hơn 100 năm, cùng với những hạn chế nhất định của cá nhân cũng như thời đại.

Bạn đang xem: Việt nam phong tục phan kế bính

Tuy nhiên, sách này vẫn được tiếp tục in ấn cùng phát hành, vừa qua cũng vẫn được ra mắt qua một ấn phẩm đẹp vì chưng nhà xuất bạn dạng Kim Đồng cấp giấy phép tái bản. Đã từ lâu, trên những ấn phẩm tuần báo và nguyệt san Giác Ngộ, những học giả đang phê bình, biện bao gồm về các tác phẩm nghiên cứu văn hóa dân tộc, trong các số ấy có việt nam phong tục của Phan Kế Bính. Thức tỉnh online trích một trong những phần biện chính của nhà nghiên cứu vãn Đào Nguyên, reviews để bạn đọc tham khảo. (Giác Ngộ online)

Trong vn phong tục (VNPT), Phan Kế Bính (PKB, 1875-1921) đã đạt hơn 12 trang nhằm viết về Nho giáo, Phật giáo cùng Lão Tử giáo (VNPT, NXB.TP.HCM, 1999, tr.164-175). Đây là gần như trang viết được coi là đầu tiên trực thuộc mảng nghiên cứu và phân tích của văn học tập chữ quốc ngữ, viết về bố học thuyết béo của phương Đông, đang có tác động lớn đối với văn hóa Việt Nam (Phật giáo lược khảo của Phạm Quỳnh viết năm 1920, Khổng giáo luận của Phạm Quỳnh viết năm 1921, bộ Nho giáo của trần Trọng Kim thành lập và hoạt động vào năm 1930…). Trước khi đi vào phần viết về Phật giáo (sđd, tr.168-173), shop chúng tôi xin mở ngoặc để cốt truyện về nhan đề và một số trong những điểm có tương quan tới Phật giáo nơi ngôn từ của sách.

*
Tập sách “Việt phái mạnh phong tục” của Phan Kế Bính

Ông PKB dường như không ghi tài liệu xem thêm (có thể hồi đó chưa niềm nở tới vụ việc ấy?) và trong quá trình biên soạn nhằm giới thiệu, mô tả những tập tục xa gần, vấn đề nêu dẫn tư liệu tham khảo phần nhiều rất ít, và nhất là quá sơ sài. Như vậy, cộng với phần điều tra, tiếp cận thực địa mà người sáng tác gọi là “những sự mắt trông thấy, tai nghe tiếng” (sđd, tr.8) tất cả đã đủ tính bao gồm để có thể gọi là phong tục của toàn quốc chưa? chúng tôi e rằng chưa. Bởi vì chỉ buộc phải đọc qua những phần có liên quan tới Phật giáo cũng đủ thấy rõ điều đó.

Các phần có liên quan tới Phật giáo gồm:

– Mục Thuật kị giữ, thuộc phần Cha bà bầu với con (tr.11).– Mục Nghi trượng đi đường, nằm trong phần Tang ma (tr.27).– Mục Chung thất, đốt mã, cũng thuộc phần Tang ma (tr.28, 29).– Mục Tết Trung Nguyên, thuộc phần Tứ khí hậu lập (tr.39).– Phần Cầu tự (tr.56, 57).– Phần Lễ kỳ an (tr.84, 85, 86).– Phần Chùa chiền (tr.86, 87, 88, 89).– Phần Kỵ hậu (tr.93).– Phần Am bọn chúng sinh (tr.95).

– Phần Hội Chư Bà (tr.143, 144).

Chúng tôi xin nêu mấy ghi nhận:

vấn đề Tài liệu tham khảo

Ông PKB đã không hề nêu dẫn tài liệu tham khảo (phần viết về Phật giáo sống sau cũng thế) với chỉ ưa chuộng với lối tế bào tả, phân tích và lý giải theo phong cách “tương truyền”, “tục truyền”, “bảo rằng”, “kể rằng” v.v… Xin nói ngay, đấy chưa phải là lối nghiên cứu, biên khảo đúng nghĩa cùng đúng đắn, độc nhất là khi khám phá về các học thuyết, các tôn giáo lớn, ví như Phật giáo, một tôn giáo không chỉ là có mặt, có ảnh hưởng lớn sinh sống Việt Nam, bên cạnh đó ở các nước ở trong châu Á. Cùng vào thời gian ông PKB hiện ra và trưởng thành, Phật giáo cũng đã những bước đầu tiên có ảnh hưởng đáng kể đối với châu Âu (tác phẩm The Light of Asia – Ánh sáng sủa Á châu – của S.Edwin Arnold, 1832-1904, ra đời năm 1879. Tác phẩm Phật sở hành tán của Bồ-tát Mã Minh được dịch sang trọng tiếng Anh cùng xuất bản năm 1894 cùng với nhan đề The Buddha Carita of Asvaghosa…). Ở đây, đáng lẽ ông PKB bắt buộc bày tỏ rất nhiều sự nhã nhặn vốn thường có nơi một nhà nghiên cứu và phân tích biết tín đồ biết ta, vì:

– giảm bớt về bốn liệu tham khảo. Hồi đó, sách vở về Phật học chắc hẳn rằng là ít. Sách tiếng Việt (chữ quốc ngữ) phần đông chưa có. Chỉ gồm sách tiếng hán và chữ Pháp. Cơ mà cũng phải biết phân biệt về cực hiếm của tài liệu.

– giảm bớt về tài năng nhận thức của bạn dạng thân. Đậu cử nhân trong kỳ thi hương 1906, thuộc loại khoa thi áp chót của Hán học tập ở Việt Nam, chắc chắn là sự gọi biết về Phật học và Phật học vn của ông PKB không nhiều.

– tinh giảm về tài năng tiếp cận thực địa. Giao thông chưa mở rộng, phương tiện đi lại còn khó khăn khăn, chắc hẳn là ông PKB bắt buộc đi khắp tía miền để khảo sát thực địa, xúc tiếp với những nhân thiết bị tiêu biểu.

– hạn chế vì đối tượng người dùng nghiên cứu vãn quá bao quát. Phật giáo bao gồm cả Bắc tông với Nam tông với rất nhiều Bộ phái. Bom tấn của Phật giáo, chỉ xét riêng biệt về Hán Tạng của Phật giáo Bắc truyền, cũng rất là nhiều… Rồi Phật giáo du nhập vào Việt Nam, thừa trình bản địa hóa cũng hết sức phong phú, kỳ diệu, chắc chắn là vào thời ấy, ông PKB ko đủ tứ liệu và hiểu biết để tóm gọn và lý giải. Dẫu vậy ông PKB đã không hề biết khiêm tốn. Trước sau, ông vẫn tỏ ra rất tự mãn với mọi kiến giải của bản thân về Phật học, về Phật giáo Việt Nam.

Trang 39, mục đầu năm mới Trung Nguyên, ông PKB viết:

“Ta tin theo sách Phật…”. Viết vậy nên là đúng và fan Phật tử, tín đồ học Phật biết hai chữ “sách Phật” cơ là chỉ mang đến kinh Phật, là hai phiên bản kinh ngắn liên hệ tới Đại lễ Vu lan với lễ cúng cô hồn. Tuy thế về cách phân tích và lý giải của ông PKB, ví dụ là chỉ theo phong cách “nghe nói” chứ chưa phải là tác dụng của một sự tò mò đích thực (sẽ thấy rõ hơn nơi phần sau).

Chính bởi vì không nêu dẫn tư liệu, cần nhiều chỗ, cách giải thích của ông PKB hết sức tùy tiện, dẫn đến những sai lầm tệ hại. Chẳng hạn, mục Chùa chiền, các tác giả viết: “Gian giữa, từng trên duy nhất thờ bố vị nạm Tôn…, tiếp theo là Mụ Thiện 12 tay, rồi mang lại Bà Di Di Lặc phệ phục phịch, tục truyền bà ấy nhịn mặc nhưng ăn cho nên béo…” (sđd, tr.86).

Tài liệu Phật học nào nói Phật Di Lặc, Bồ-tát Di Lặc là bà? do nhịn mặc nhưng mà ăn cho nên béo? Ông PKB cho rằng theo tục truyền? Một nhà nghiên cứu đúng nghĩa, gồm công trung tâm không thể thích hợp với lối “tục truyền” vớ vẩn do đó mà phải ghi nhận suy xét, đối chiếu với kinh khủng của Phật giáo trước lúc mô tả, giải thích những sự kiện mình chưa nắm rõ.

Viết như thế, ông PKB đã bắt đầu cho thấy kỹ năng rất không nên lạc của chính bản thân mình về Phật giáo.

Vấn đề đặc thù địa phương

Toàn cỗ những mục, đa số phần về phong tục, tập tục có tương quan tới Phật giáo vị trí sách VNPT, cửa hàng chúng tôi đã nêu ra nghỉ ngơi trước, số đông chỉ có đặc thù địa phương. Rõ ràng nhất là sinh sống mục Cầu tự (sđd, tr.56-57) cùng mục Chùa chiền (sđd, tr.86-87). Xin phát âm tiếp đoạn chúng tôi vừa dẫn: “Kế mang lại tượng quan Âm bao gồm Kim đồng, Ngọc phụ nữ làm hầu đôi bên, một bên cỡi con bạch tượng, một mặt cỡi nhỏ thanh sư. Rồi mang lại tượng Ngọc Hoàng, một mặt là phái mạnh Tào, một mặt là Bắc Đẩu. Xung quanh cùng chính vậy tượng Cửu Long bằng đồng có Phật say mê Ca đứng giữa” (sđd, tr.86).

Lối cúng cúng vị trí chánh điện chùa được biểu hiện như vậy là chỉ đúng cho một trong những chùa nào đó của khu vực miền bắc vào thời ấy mà lại thôi. Cầm thì ông PKB đã có những tiếp cận gì với những ngôi Tổ đình khu vực miền Trung, như sống Huế chẳng hạn? Hoặc những ngôi miếu ở miền tây-nam Bộ đa số vốn ở trong hệ Phật giáo nam truyền?

đặc điểm thiếu công bằng, thiếu thốn thiện cảm

Ông PKB đã quan sát Phật giáo với Phật giáo vn với nhỏ mắt ko công bằng, thiếu hụt thiện cảm, còn nếu không nói là ác cảm. Điều này rất có thể thấy qua một số nhận xét, phê phán nhỏ tuổi nơi những trang 57, 63, 86, 89, 144, tốt nhất là nghỉ ngơi trang 89, ông PKB viết: “Phật giáo cũng là 1 trong những tôn giáo riêng, công ty nghĩa trọng sự lỗi vô tịch diệt, duy nhất thiết cho việc đời là ko không, cũng có thể có lý tưởng, dễ đã bài bác bỏ được”. đến Phật giáo “trọng sự lỗi vô tịch diệt, duy nhất thiết cho sự đời là không không”, chúng tôi sẽ bàn chỗ phần sau. Ở phía trên chỉ xin biện bao gồm về mấy điểm:

* Viết như vậy, tức ông PKB sẽ xem Phật giáo chỉ là 1 trong tôn giáo ngoại lai, trọn vẹn không dính dáng vẻ tới loại chảy lịch sử của dân tộc. Ví dụ là ông PKB đang không thấy được sự đính bó cùng đóng góp rất to lớn của Phật giáo đối với quá trình giữ lại nước với xây dựng non sông Việt Nam. Nếu là 1 trong những nhà nghiên cứu có công tâm, có những thâu tóm, tiệm xuyến về lịch sử, tất ông PKB buộc phải thấy ngay từ nắm kỷ trang bị VI TL, nhà nước Vạn Xuân của Lý Bí, mặc dù thời gian tự do rất ngắn ngủi, cũng bỏ tiền ra desgin chùa Khai Quốc (Tiền thân của miếu Trấn Quốc). Cùng vua Lê Thánh Tông (1442-1497) đang viết về miếu Trấn Quốc:

“Trung lập càn khôn vững vàng đế đô…”. (Thơ Nôm, Thơ Văn Lê Thánh Tông, NXB.KHXH, 1986, tr.93).

Nếu dành được những tứ liệu ấy, hẳn ông PKB vẫn dư hiểu cầm nào là khai quốc, nắm nào là càn khôn, cầm nào là đế đô.

* rất có thể phải đợi mang lại 50, 60 năm sau, giới trí thức Việt Nam hiện đại mới nhận xét đúng và công bình về đặc điểm “bản địa hóa” của Phật giáo sống Việt Nam, về phương châm của Phật giáo trong buổi bình minh của lịch sử dân tộc. Nhưng mà ở cầm hệ Hán học, ngay từ thế kỷ XVIII, Lê Quý Đôn (1726-1784) vào sách Kiến văn đái lục đã review rất đúng về tính chất xuất nỗ lực – nhập nuốm của Phật giáo, sẽ biện chính rất xác đáng về một trong những vấn đề contact của Phật học, vốn là số đông thành con kiến của đám Nho sĩ nỗ lực chấp. Nơi trang 10, sách VNPT, ông PKB có nhắc qua sách Vân đài các loại ngữ của Lê Quý Đôn. Từ Vân đài một số loại ngữ đến Kiến văn tè lục đâu bao gồm xa xôi gì, sao ông PKB không tìm đọc để biết người, biết ta?

* chính vì không công bằng, thiếu hụt thiện cảm nên ông PKB sẽ viết về ảnh hưởng của Phật giáo thời Lý-Trần so với xã hội vn bấy giờ đồng hồ như một vẻ bên ngoài bắt chước, a dua:

“Từ bấy giờ, đạo Phật hàng ngày một thịnh, dân gian từ từ bắt chước nhau, làng nào cũng lập chùa, cũng đúc chuông, xã nào thì cũng xây tháp, cũng tô tượng…” (sđd, tr.89).

* tuy nhiên đáng để ý hơn cả là đoạn văn sau đây:

“Vả lại khu vực Phật đường, đa số người chân tu thì ít, mà lại phần tín đồ trốn chúa lộn chồng, ăn bơ có tác dụng biếng, trốn xâu lậu thuế, mượn cửa Bồ-đề mà nương thân thì nhiều. Ấy lại là một chiếc hang để chứa hầu hết kẻ bậy bạ nữa” (sđd, tr.89).

Chúng tôi xin bàn thêm qua hai khía cạnh:

– Về phía chùa chiền:

+ thời điểm cuối thế kỷ XIX với mấy thập kỷ đầu của vắt kỷ XX, Phật giáo vn rơi vào sự suy kém, cần nhiều ngôi chùa đang trở thành chốn dung thân của đám bạn ô vừa lòng bất hảo. Mà lại nhiều, hầu hết cũng không hẳn là vớ cả. Mang đến dù toàn thể các ngôi chùa mà ông PKB sẽ “mắt trông thấy, tai nghe tiếng” hầu như là trụ xứ của đám bạn ô đúng theo bất hảo, nuốm cũng không hẳn là toàn bộ chùa chiền của Phật giáo vn thời bấy giờ. Câu viết: “Ấy lại là một cái hang…” là lối viết ngầm bao hàm hóa theo phía “vơ đũa cả nắm!”.

+ Nếu gồm một sự cửa hàng xuyến về kế hoạch sử, hẳn ông PKB yêu cầu thấy rằng, sách của Quốc sử tiệm triều Nguyễn đã và đang dành một trong những trang nhằm viết về các bậc cao tăng từng xuất hiện nơi vùng đất bắt đầu của tổ quốc ngơi nghỉ phương Nam. Những vua đầu triều Nguyễn (Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, từ bỏ Đức) cũng đã có những nhiệt tình về câu hỏi cho xây chùa, duy tu chùa, dung nhan phong một vài danh tăng chức Tăng cang để trụ trì các ngôi tổ đình, các ngôi quốc tự. Nhà nghiên cứu và phân tích có công tâm không chỉ bằng lòng với sự “nghe thấy” rất hạn chế của mình (Phật học gọi là “hiện lượng”) nhưng mà còn phải biết đối chiếu, so sánh (Phật học điện thoại tư vấn là “tỷ lượng”), còn phải nhờ vào quá khứ, dựa vào các con kiến giải, nhận xét của các bậc cao minh, thông tuệ (Phật học gọi là “thánh giáo lượng”). Có thế thì dìm xét, phê phán của bản thân mới thiết yếu xác, đúng theo lý. Viết như ông PKB là lối viết cầm cố ý muốn cho những người đọc hiểu đúng bản chất chùa chiền ở vn xưa nay chỉ là vậy!

+ nhưng ngay chỗ thời đại của PKB (1875-1921), Phật giáo vn không yêu cầu là không tồn tại các vị danh tăng tài tía đức độ. Xin nêu một vài vị tiêu biểu: Thanh hanh hao (1840-1936), Thanh Tường (1858-?), Huệ Định (1861-?), Phước Hậu (1866-1953), Phước Huệ (1869-1945), Phổ Tuệ (1870-1931), Huệ Pháp (1871-1927), Đắc Ân (1873-1935), Bích Liên (1876-1950), Khánh Hòa (1877-1947), Viên Thành (1879-1928), Giác Tiên (1880-1936) v.v… Ông PKB cho là “phần đa số người chân tu thì ít”, không nhiều chứ chưa phải là không có. Và chư vị ấy bắt đầu là miếu chiền, new là Phật giáo Việt Nam, new là cây và rừng.

– Về phía số đông kẻ thuộc thành phần ô hợp, bất hảo:

Mượn cửa ngõ Bồ-đề để dung thân, họ và đúng là đáng bị chê trách. Nhưng trong số ấy hẳn cũng có khá nhiều kẻ xứng đáng thương. Cùng mặt đường nơi cuộc sống thường ngày xã hội, chỉ từ một cửa ngõ sanh độc nhất vô nhị là cửa chùa, nhờ đấy mà bao gồm miếng cơm, manh áo độ nhật. Vào chùa, phần nhiều kẻ kia có thể vẫn thường xuyên nói sai, làm cho bậy, nhưng lại cũng có thể có một trong những người “đổi đời”, vì đạo phật đã kể tới việc “Buông đao thành Phật”, hoặc “Quay đầu là bờ”. Viết như ông PKB là lối văn miệt thị, mạt gần cạnh của một bạn nghiên cứu không tồn tại cái tâm.

tinh tướng tiêu cực

Chính do thiếu thiện cảm với đạo Phật, nên đối với một số tập tục có liên quan tới Phật giáo, ông PKB những chỉ nhìn thấy và khoét sâu góc cạnh tiêu cực. Rõ nhất là ngơi nghỉ phần Hội Chư Bà (sđd, tr.143-144). Hoặc đối với tập tục “Đóng góp đến nhà chùa”, ông PKB viết:

“Lại khôn cùng đỗi bầy đàn bà đần độn xuẩn chỉ mê tín về lời họa phúc, động thấy nói đến việc chùa bài toán Phật thì bỏ bao nhiêu tiền ra thờ cũng ko tiếc. Thậm chí còn có người quanh năm chịu đựng thương chịu đựng khó, làm ăn uống vất vả mà không dám ăn của ngon khoác của tốt, chỉ để dành cúng vào câu hỏi nhà chùa…” (sđd, tr.89).

Nhận xét của ông PKB ở đây chưa hẳn là điều bắt đầu mẻ. Ngay từ giữa thế kỷ XIV, Lê Bá Quát, vị trí văn bia chùa Thiệu Phúc ngơi nghỉ thôn Bái, thức giấc Bắc Giang sẽ nói rồi (xem Thơ văn Lý-Trần, tập III, NXB.KHXH, 1978, tr.144-145). Có điều, văn của Lê Bá quát nhã nhặn, cần trái phân minh, mang lại “Nhà Phật mang chuyện họa phúc ảnh hưởng tác động tới lòng người, sao nhưng mà cảm phục được người ta sâu với bền vậy” (Tuấn Nghi dịch, Thơ văn Lý-Trần, tập III, sđd, tr.145) là đã quan sát nhận vấn đề theo phía tích cực. Còn ông PKB thì dùng lối văn mạt sát, trịch thượng để call số tín phái nữ tham gia những vào các bước cúng nhường nhà chùa là “bọn đàn bà lẩn thẩn xuẩn, chỉ mê tín dị đoan về lời họa phúc”. Rõ ràng là do thành kiến, do hung ác nên ông PKB sẽ khuếch đại vụ việc theo ngả tiêu cực. Điều đáng quan tâm thêm là, loại ngôn ngữ: “Bọn ngây ngô phu ngớ ngẩn phụ”, “Bọn ăn bơ có tác dụng biếng”, “Bọn hạ lưu lại xã hội mê tín sự báo ứng”, “Bọn đần xuẩn” đã làm được ông PKB thường xuyên sử dụng ở đoạn sau để phê phán về việc suy yếu của Phật giáo nước ta thời bấy tiếng (tr.173).

Bây giờ, xin sang trọng phần viết về Phật giáo:

Ông PKB đã đạt 5 trang sách để viết về Phật giáo nước ta (VNPT, sđd, tr.168-173).

Tác giả đang viết về Tam tạng kinh điển của Phật giáo như sau:

“Ngài (chỉ Đức Phật) mất rồi, những học trò soạn nhặt các lời di ngôn, tập lại thành sách, cả thảy bốn mươi hai chương, chia thành 3 quyển điện thoại tư vấn là tởm Tam tạng” (sđd, tr.169).

Viết như thế tức là không hiểu biết được những điều gì về cha tạng kinh khủng của Phật giáo, tức là không hiểu biết được những điều gì về Phật giáo. Thiếu hiểu biết nhiều biết gì về Phật giáo nhưng mà viết về Phật giáo thì chỉ tất cả viết sai cùng viết bậy nhưng thôi. Nhì trang rưỡi sách viết tổng quát về Phật giáo (tr.168-171) đã cho biết thêm quá rõ điều ấy.

i – mang đến “Phật giáo do ở đạo Bà La Môn mà ra” (tr.168) là sai, trọn vẹn sai.

ii – đến “Sanh lão dịch tử là tư cái kiếp khốn nạn” (tr.168) là sai, là không hiểu nhiều gì về Tứ đế của Phật giáo.

iii – cho Đức Phật ham mê Ca thấy sự khổ sinh hoạt đời: “Vì gắng chán đời, mà mong một phép nhằm giải thoát…” (tr.168) là ko đúng, là cố tình xuyên tạc sự kiện xuất gia trung bình đạo của Thái tử tất Đạt Đa.

Xem thêm: Kích Thước Điều Hòa Cassette Âm Trần Bạn Cần Biết, Kích Thước Điều Hòa Âm Trần Bạn Cần Biết

iv – Viết “Sanh ra khỏi, Ngài đi bảy bước, một tay chỉ lên trời, một tay chỉ xuống đất mà thét lên rằng: trên thì giời, dưới thì đất, duy tất cả Ta là quý rộng cả” (tr.169).

v – Về tại sao xuất gia của Thái tử: “Năm 29 tuổi…, xảy thấy một fan già yếu tật nguyền vào xin ăn, mới cân nhắc ra đời tín đồ toàn là cảnh khổ, lập tức đêm ấy quăng quật nhà vào rừng đi tu” là không đúng, là không thể tham khảo tởm Phật, sách Phật.

vi – “Tục truyền ông ấy (chỉ Phật) về sau ăn ngấn mỡ lợn, phân phát trướng cơ mà mất ở khu vực Câu Thi. Dịp gần mất, ông ấy nói rằng: “Nay ta vẫn lên cõi Niết-bàn nghĩa là lên đến mức chỗ rất lạc núm giới” (tr.169).

Đoạn văn được dẫn có 3 sản phẩm sai lầm:

* Viết “Lúc ngay sát mất, ông ấy nói rằng…” cũng chính là viết sai, vượt sai. Ko một ghê thuộc Hán tạng nào khắc ghi những lời dạy sau cùng của Đức Phật bởi thế cả. Về bom tấn thuộc phái nam truyền, xin coi đoạn tài liệu vừa dẫn ở trên.

* Viết “Nay ta đã lên cõi Niết-bàn nghĩa là…” minh chứng ông PKB không hiểu nhiều biết gì về Niết-bàn của Phật giáo.

vii – Giải thích: “Tạng tức thị chứa, vì các lời Ngài chép ra chứa vào trong 1 chỗ, cho nên được gọi là Tạng” (tr.169) là ko đúng.

viii – lý giải Kinh tạng “Là đầy đủ lời luân thường đạo lý” (tr.170) là sai, là chỉ dựa trên sách Nho để đoán mò, là chưa hề tiếp cận mang đến kinh Phật.

ix – Viết “Đạo Phật phân tách trong cơ thể, call là Lục côn (Sáu dòng gốc) là Nhãn… (tr.170).

Chữ 根, Từ Hải (Tối tân tăng gắn bản, tập trung, tr.2.322A) ghi gọi là Cân, ta quen gọi là Căn, Lục căn (không ai là Côn cả, trừ ông PKB), lý giải là Sáu loại gốc là không đúng. Từ Hải đã giải thích: “Sách Phật dùng với nghĩa là có công dụng sinh khởi, do hoàn toàn có thể đối khu vực cảnh, sinh Thức”.

x – Giải thích: “Lục nai lưng là sáu loại bụi” (tr.170) là sai, vượt sai.

xi – mang lại “Mục đích phật giáo chỉ gồm hai chữ lỗi vô là kiêm hết” (tr.170) là thừa sai, quá không đúng lầm, là không hiểu biết nhiều gì hết về chữ không của Phật giáo.

viii – giải thích Luân hồi “Là kiếp trước làm phần lớn điều tội ác…” (tr.170) là ko đúng.

14- giải thích về Giải thoát “Ra được kế bên vòng Luân hồi, rồi bắt đầu lên được cõi Niết-bàn, nghĩa là lên cõi ko không, là vị trí Cực lạc cố giới” (tr.170-171) là thừa sai, là thiếu hiểu biết nhiều gì về giải thoát, về Niết-bàn, về quả đât Cực lạc của Phật giáo.

Chúng tôi chỉ góp ý vắn tắt nhưng không biện chính, vì đó là những sai trái thuộc nhiều loại “không hiểu biết được những điều gì về Phật giáo”, thật không thể tưởng tượng nổi đấy lại là “kiến thức về Phật học tập của một nhà Nho trí thức khoa bảng như PKB từng là 1 trong “Bỉnh bút” của tập san Đông Dương, khét tiếng một thời, biên soạn, dịch thuật bao gồm đến năm sáu tác phẩm!

Thử nhìn sang Trung Quốc, và một lớp tuổi cùng với PKB (1875-1921) là Lương Khải siêu (1873-1929). Chúng ta Lương cũng đỗ đạt, cũng làm báo, cũng tham gia cách mạng nhưng Lương Khải cực kỳ đã nghiên cứu và phân tích Phật học thấu đáo biết là nhường nào!

Từ đầu trang 171 mang lại đầu trang 173, ông PKB dựa theo sách Việt Sử yếu đuối lược của Quận Hoàng (?) nhằm dịch ra, nói tóm lược về đạo phật từ Ấn Độ truyền quý phái Tàu, sang Việt Nam. Ở đây chỉ với mấy nét bắt tắt, nhưng có những thuật ngữ, tên người, bắt buộc dịch và đọc mang đến đúng:

* Đó là lần thứ nhất Phật giáo hội tụ… sẽ là lần đồ vật hai Phật giáo quy tụ (tr.171). Shop chúng tôi không rõ nguyên văn vị trí sách Việt Sử yếu hèn lược kia, tuy thế hai lần ấy buộc phải viết là: Lần kết tập bom tấn thứ nhất, lần kết tập bom tấn thứ hai, chứ chưa hẳn là Phật giáo hội tụ.

* Trang 171:

+ Thành vương Xá chứ chưa hẳn là vương Sá.

+ Ma Ha Ca Diếp chứ không hẳn là Ma Kha Ca Diếp.

+ Ca Diếp Ma Đằng, Trúc Pháp Lan chứ không phải là Nghiệp Ma Đằng, Chúc Pháp Lan.

+ Nghĩa Tịnh chứ không hẳn là Nghĩa Tính.

+ Về cha vị dịch ghê Phật (Hán dịch) ở china vào thời kỳ đầu, chỉ tất cả Khang bạo gan Tường là đúng, còn nhị vị kia chắc hẳn rằng là chi Lâu Ca Sấm, An cụ Cao, chứ không phải là chi Đầu Đà, Mã An thay như ông PKB sẽ viết.

Đoạn sau (tr.172), ông PKB tất cả “xét làm việc cựu sử” để bàn, chẳng hạn:

“Đời vua Đại Hành bên Lê, sứ Tàu mang đến nước ta… sau vua lại không nên sứ sang trọng Tàu ước kinh Tam Tạng, vậy thì Phật giáo truyền sang việt nam từ đó” (tr.172), viết như vậy là không đúng. Thời bấy giờ chắc hẳn rằng là ông PKB không đủ tư liệu với tầm nhìn để viết về thời kỳ du nhập đầu tiên của Phật giáo vào Việt Nam.

Hoặc: “Vậy Khổng giáo (từ nạm kỷ XV trở đi) hằng ngày một thịnh, thì Phật giáo hằng ngày một suy, cũng là cái thềm bậc tiến hóa tự nhiên và thoải mái đó (tr.172). Viết do đó là sai với kế hoạch sử, là lừng khừng đọc lịch sử vẻ vang Việt Nam. Thực tế lịch sử hào hùng Việt Nam ngơi nghỉ thời cận đại và hiện đại đã trọn vẹn bác vứt lối giải thích cổ lỗ ấy.

Ông PKB viết:

“Đạo Phật bày ra lắm điều kỳ ảo: nào luân hồi, nào cực kỳ thoát, nào họa phúc, làm sao nhân quả, nói toàn số đông mối dị đoan, tạo nên lòng người mê tín dị đoan mà không ích cho việc thật, cho nên vì vậy đạo Nho phải bác đi, không cho là thiết yếu đạo”(*) (tr.172). Đến phía trên thì chúng tôi đã hiểu, đã phân tích và lý giải được cái ngờ vực nêu trên: vị sao một công ty Nho khoa bảng như ông PKB lại sở hữu một đọc biết thừa đỗi sai lầm về Phật học tập như thế?

Viết như vậy, minh chứng ông PKB đã không hiểu gì về Phật giáo, nhưng cũng chẳng đọc gì về triết lý, triết học! các câu hỏi bậc nhất của triết học cổ kim Đông, Tây về bé người: Con fan từ đâu sinh ra? bởi vì sao trong buôn bản hội loài người dân có kẻ sang fan hèn, kẻ thọ bạn yểu, kẻ đẹp người xấu, kẻ thiện người ác?… các cụm triết lý Nhân quả, Nghiệp báo, Luân hồi, họa phúc của Phật giáo là những nỗ lực cố gắng lớn để đóng góp thêm phần giải đáp các thắc mắc trên. Phải nỗ lực tìm hiểu mang đến nơi cho chốn về tôn giáo đó, lý thuyết đó thì mới cầm bút viết về nó. Chân lý đơn giản dễ dàng như vậy mà lại ông PKB cũng không hiểu. Tệ rộng nữa, ông lại rơi vào hàng Nho sĩ cố gắng chấp, chỉ biết và cho từng một đạo bản thân là chính! hết sức tiếc là ông PKB đang không đọc Kiến văn đái lục, để thấy Lê Quý Đôn (1726-1784) sẽ biện chủ yếu rất khá đầy đủ về sự việc ấy với đã đến hạng Nho sĩ thiển cận kia là thanh mảnh hòi. Một trong những trang viết của mình, ông PKB đã bố lần đến Phật giáo là chủ trương hư vô (tr.89, 170, 172), tuy thế giá ông hiểu được câu thơ Nôm của Nguyễn Công Trứ (1788-1858) nơi bài “Vịnh Phật” nhằm thử đọc họ Nguyễn nói gì:

“Trong ống nhòm đổ tiếng hư vô”.

Mới hay, khi con bạn đã thu mình vào đáy giếng bé nhỏ hòi, cố chấp thì bầu trời nhận thức của mình bất quá cũng chỉ bởi cái nong dòng nia úp lên khía cạnh giếng mà thôi.

Nửa trang 173 còn lại, ông PKB sẽ ghi nhận cùng phê phán về thực trạng suy nhát của Phật giáo nước ta thời bấy giờ, với thứ ngôn từ như công ty chúng tôi đã nêu ra ở trước.

Như nắm là ông PKB, qua phần đông trang sách viết về Phật giáo chỗ VNPT, đã bắn nhau lục vào quá khứ hơi nhiều. Có điều phần đa viên đạn súng sáu ấy là loại đạn giả, đạn thối, nên tác dụng của chúng phần đông không xứng đáng kể. Các nhà nghiên cứu và phân tích đi sau như è cổ Trọng Kim (1882-1953), Nguyễn Trọng Thuật (1883-1940), Bùi Kỷ (1887-1960), Phạm Quỳnh (1892-1945), nai lưng Văn tiếp giáp (1898-1973) đều phải có viết về Phật học và không có bất kì ai giẫm bắt buộc những sai lầm tệ sợ hãi như ông PKB.

Nhưng vào mức 1966, ở dùng Gòn, ông Toan Ánh, trong bộ sách Nếp cũ: Con người việt nam Nam (2 tập, mà lại NXB.Văn Nghệ tp.hồ chí minh tái bản đổi thương hiệu là Tín ngưỡng Việt Nam, 2 tập, 2000) đã xem thêm khá kỹ gần như trang viết hết sức sai trái của PKB về Phật giáo chỗ sách VNPT (từ tr.168-172).

Gọi là xem thêm khá kỹ vì gồm đoạn ông Toan Ánh sửa đổi, thêm bớt diễn đạt tạo sự nối tiếp, có đoạn thì chép ý nguyên văn của PKB, và toàn cục những sai lạc tệ sợ hãi của sách VNPT đã xuất hiện đến hơn 80% địa điểm sách Tín ngưỡng Việt Nam, tất cả những sai lầm về thuật ngữ, về tên tín đồ như cửa hàng chúng tôi đã nêu nghỉ ngơi trước: Phật giáo hội tụ, Nghiệp Ma Đằng, Chúc Pháp Lan, Đại sư Nghĩa Tịnh (635-713) sách VNPT viết là Nghĩa Tính, ông Toán Ánh đổi là Nghĩa Đô (!). (Xem Tín ngưỡng Việt Nam, quyển thượng, NXB.TP.HCM, 2000, tr.269-275).

ĐÀO NGUYÊN

Theo thức tỉnh số 281, 282

____________________

(*) Về điều gọi là bài bác Phật giáo của các Nho sĩ như ông PKB đang khẳng định, cửa hàng chúng tôi đã biện chính rất đầy đủ nơi bài bác viết: “Góp ý Biện chính về phần “Phật giáo với Văn học Việt Nam” khu vực sách trường đoản cú điển Văn học nước ta của Lại Nguyên Ân, nguyệt san Giác Ngộ những số 110, 111, 112, mon 5, 6, 7-2005.

Ông PKB có nói đến sách Vân đài các loại ngữ của Lê Quý Đôn, nhưng bao gồm nơi sách ấy, Lê Quý Đôn đã có đoạn biện đúng mực đáng đầy đủ để vấn đáp cho đầy đủ điều ông PKB đã viết. Lê Quý Đôn viết:

“Kinh Phật nói thuyết Luân hồi, công ty Nho hay không tin; mà lại xưa ni những vụ việc mà người ta tai nghe mắt thấy, ghi chép cũng nhiều không thể nói hết được, thực tế không đề nghị là không tồn tại lý ấy. Khổng Tử nói: “Đức của quỷ thần thịnh thay, trông ko thấy, lắng cũng không nghe, mà rờn rợn như làm việc trên, như ở mặt tả mặt hữu”. Thuyết âm ty địa giới tương tự hoang đường, nhưng kết luận là vì ở sự bí ẩn của tạo thành hóa, sự chia cách giữa âm dương làm cho những người ta ko trông thấy, ko nghe thấy kia thôi. Dịp tế lễ quỷ thần giáng lâm, thể phách mặc dù tàn mà lại thần thức vẫn tụ. Hồ hết chuyện bẩm thụ hình dáng đầu thai làm tín đồ nói trong tởm Phật cũng là thần thức kia thôi. Tính mặt trời, mặt trăng giáng xuống thành nước lửa, khí nước lửa bốc lên thành sấm gió, diệu dụng biến đổi của trời đất đi chuyển động lại không thể tưởng tượng được, huống đưa ra là người”. (Vân đài loại ngữ, Phạm Vũ, Lê hiền khô dịch, và chú giải, NXB.Miền Nam, S, 1973, tr.61).